Jakiś czas temu, zanim śnieg stopniał (to w brew pozorom nie było dawno, dawno temu), usiłowałam zaparkować na zatłoczonym parkingu. Wiadomo, śnieg mocno zredukował ilość dostępnych miejsc parkingowych. Kolejka aut krążąca na parkingu, samo życie. Koleś za mną stoi i trąbi – zwrócił mi uwagę, że stanęłam na miejscu dla inwalidów. Oznaczenie było słabo widoczne pod śniegiem, ale ponieważ mam dwie zdrowe nogi, to wyjechałam i włączyłam się ponownie w kolejkę aut. Kątem oka zauważyłam, że na opuszczonym miejscu parkuje osobnik, który zwrócił mi uwagę. Parkuje autem bez śladu naklejki informującej o niepełnosprawności i wyskakuje z tegoż auta kierowca na całkiem sprawnych dwu nóżkach…

W takich momentach żałuję, że ogólnie jestem osobą spokojną i raczej zrównoważoną za bardzo, aby odpowiednio szybko osiągnąć poziom wkurwu potrzebny do porzucenia auta na środku parkingu i poinformowania tego pana, że to miejsce dla osób z upośledzeniem narządu ruchu a nie z upośledzeniem empatii.

A dlaczego wikipedia jest głupia? Zjawisko powyższe to przykład tak zwanego problemu wolnego jeźdźca. W każdym społeczeństwie jest pewna liczba wolnych jeźdźców nadużywających dostępu do dóbr publicznych, póki jest to margines, zjawisko jest bez znaczenia, jeśli jednak większość zaczyna postrzegać wolnych jeźdźców jako cwaniaków, których należy naśladować, to jesteśmy na prostej drodze do destrukcji. Jednakże drogie dzieci, nie znajdziecie takiej informacji w wikipedii – polska wiki mówi bowiem:

„Efekt gapowicza (ang. free rider problem, niepoprawnie nazywany również problemem wolnego jeźdźca, jeździec na gapę, pasażer na gapę) – zagadnienie ekonomiczne dotyczące efektywności alokacji zasobów na rynkach dóbr o wysokich kosztach wykluczenia z konsumpcji. „Gapowicz” to podmiot, który korzysta z dóbr lub usług w stopniu przewyższającym jego udział w kosztach ich wytworzenia. Problem ten najczęściej dotyczy dóbr publicznych. Jest istotny z punktu widzenia wpływu na rachunek ekonomiczny i związanej z tym podaży dóbr publicznych.”

„Za moich czasów” określenie „problem wolnego jeźdźca” było wśród socjologów popularniejsze niż efekt gapowicza. Po pierwsze to jest raczej problem niż efekt, a po drugie  free rider to nie tylko osoba wykorzystująca coś więcej, niż zapłaciła, to także osoba, której wkład w działania społeczne jest za niski. Gapowicz, to tylko jeden z przykładów. No i nie jest to zjawisko wyłącznie ekonomiczne. A opis z polskiej wikipedii jest normalnie taki jak większość polskich nauk humanistycznych – starajmy się brzmieć mądrze, tak żeby nikt spoza naszej kasty nie zrozumiał!

Zdecydowanie lepszy jest tekst z anglojęzycznej wikipedii

In economics, collective bargaining, psychology, and political science, „free riders” are those who consume more than their fair share of a public resource, or shoulder less than a fair share of the costs of its production. Free riding is usually considered to be an economic „problem” only when it leads to the non-production or under-production of a public good (and thus to Pareto inefficiency), or when it leads to the excessive use of a common property resource. The free rider problem is the question of how to limit free riding (or its negative effects) in these situations.

The name „free rider” comes from a common textbook example: someone using public transportation without paying the fare. If too many people do this, the system will not have enough money to operate.